Thẻ: Quang Dũng

  • Sông Mã xa rồi sông Đuống ơi

    Trong hồi ký, nhạc sĩ Phạm Duy nhắc đến nhiều văn nghệ sĩ cùng thời, nhưng chỉ có hai người bạn được ông dành hai phần trang trọng nhất, lưu luyến nhất để tưởng nhớ. Ấy là hai thi sĩ Quang Dũng và Hoàng Cầm. Đọc những lời Phạm Duy viết, mình rùng mình nhớ lại cảm tưởng dạt dào ngày còn đi học.

    Quang Dũng và Hoàng Cầm đều từng được nhắc đến trong chương trình Ngữ Văn trung học phổ thông qua hai tuyệt tác Tây Tiến và Bên Kia Sông Đuống (cách đây hơn mười năm, bây giờ không biết sách giáo khoa đã thay đổi gì không). Nhớ lại những ngày còn trẻ dưới mái trường, chúng mình đang mòn vẹt bút nghiên với mớ tác phẩm “văn nghệ quốc doanh”, bỗng dưng được học Tây Tiến và Bên Kia Sông Đuống. Ôi cả “một trời chân lý chói qua tim”. Lần đầu tiên biết say mê một tác phẩm ngữ văn trong sách giáo khoa, biết đọc tới đọc lui đến thuộc làu hai bài thơ dài thăm thẳm. Tự trái tim biết rung cảm với từ ngữ, câu chữ, ý tứ mà chẳng cần phải có một bài giảng văn mẫu nào cắt nghĩa giùm. Đến nỗi ngày ấy, mình tự cải biên và ghi ra một câu, là tựa đề của bài đăng này, sông Mã xa rồi sông Đuống ơi, để tóm tắt lại ba năm trung học ngữ văn của mình.

    Mây Ngàn kỳ này xin giới thiệu mấy vần thơ của hai tác giả đáng đọc nhất của thi thơ kháng chiến Việt Nam. Một Quang Dũng hào hoa khinh bạc và một Hoàng Cầm man mác xanh xưa.

    QUANG DŨNG

    TÂY TIẾN

    Sông Mã xa rồi Tây tiến ơi ! 
    Nhớ về rừng núi, nhớ chơi vơi 
    Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi 
    Mường Lát hoa về trong đêm hơi 

    Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm 
    Heo hút cồn mây, súng ngửi trời 
    Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống 
    Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi 

    Anh bạn dãi dầu không bước nữa 
    Gục lên súng mũ bỏ quên đời ! 
    Chiều chiều oai linh thác gầm thét 
    Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người 

    Nhớ ôi Tây tiến cơm lên khói 
    Mai Châu mùa em thơm nếp xôi 

    Doanh trại bừng lên hội đuốc hoa 
    Kìa em xiêm áo tự bao giờ 
    Khèn lên man điệu nàng e ấp 
    Nhạc về Viên Chăn xây hồn thơ 

    Người đi Châu Mộc chiều sương ấy 
    Có thấy hồn lau nẻo bến bờ 
    Có nhớ dáng người trên độc mộc 
    Trôi dòng nước lũ hoa đong đưa 

    Tây tiến đoàn binh không mọc tóc 
    Quân xanh màu lá dữ oai hùm 
    Mắt trừng gửi mộng qua biên giới 
    Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm 

    Rải rác biên cương mồ viễn xứ 
    Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh 
    Áo bào thay chiếu, anh về đất 
    Sông Mã gầm lên khúc độc hành 

    Tây tiến người đi không hẹn ước 
    Đường lên thăm thẳm một chia phôi 
    Ai lên Tây tiến mùa xuân ấy 
    Hồn về Sầm Nứa chẳng về xuôi.

    *

    ĐÔI MẮT NGƯỜI SƠN TÂY

    Em ở thành Sơn chạy giặc về 
    Tôi từ chinh chiến cũng ra đi 
    Cách biệt bao lần quê Bất Bạt 
    Chiều xanh không thấy bóng Ba Vì 

    Vừng trán em vương trời quê hương 
    Mắt em dìu dịu buồn Tây Phương 
    Tôi nhớ xứ Đoài mây trắng lắm 
    Em có bao giờ em nhớ thương 

    Từ độ thu về hoang bóng giặc 
    Điêu tàn thôi lại nối điêu tàn 
    Đất đá ong khô nhiều ngấn lệ 
    Em có bao giờ lệ chứa chan 

    Mẹ tôi em có gặp đâu không 
    Những xác già nua ngập cánh đồng 
    Tôi có thằng em còn bé dại 
    Bao nhiêu rồi xác trẻ trôi sông 

    Đôi mắt người Sơn Tây 
    U uẩn chiều lưu lạc 
    Buồn viễn xứ khôn khuây 

    Cho nhẹ lòng nhớ thương 
    Em mơ cùng ta nhé 
    Bóng ngày mai quê hương 
    Đường hoa khô ráo lệ 

    Bao giờ trở lại đồng Bương Cấn 
    Về núi Sài Sơn ngắm lúa vàng 
    Sông Đáy chậm nguồn quanh phủ quốc 
    Sáo diều khuya khoắt thổi đêm trăng 

    Bao giờ tôi gặp em lần nữa 
    Ngày ấy thanh bình chắc nở hoa 
    Đã hết sắc mầu chinh chiến cũ 
    Còn có bao giờ em nhớ ta

    *

    ĐÔI BỜ

    Thương nhớ ơ hờ, thương nhớ ai?
    Sông xa từng lớp lớp mưa dài
    Mắt kia em có sầu cô quạnh
    Khi chớm heo về một sớm mai?

    Rét mướt mùa sau chừng sắp ngự
    Bên này em có nhớ bên kia
    Giăng giăng mưa bụi quanh phòng tuyến
    Hiu hắt chiều sông lạnh bến Tề

    Khói thuốc xanh dòng khơi lối xưa
    Đêm đêm sông Đáy lạnh đôi bờ
    Thoáng hiện em về trong đáy cốc
    Nói cười như chuyện một đêm mơ

    Xa quá rồi em người mỗi ngã
    Bên này đất nước nhớ thương nhau
    Em đi áo mỏng buông hờn tủi
    Dòng lệ thơ ngây có dạt dào?

    ***

    HOÀNG CẦM

    HOA GẠO ĐẦU ĐÌNH

    Hoa gạo đầu đình vẫy mãi người xa quê
    Vì đâu anh đi không về
    Chiếu vua lấy nhà
    Quan làng lấy ruộng
    Áo anh viền năm tà
    Rách từ vai rách xuống

    Khăn gói lúc chia ly
    Mang nặng trăm sông nghìn núi
    Buộc chặt tình người quê hương thui thủi
    Một nắm cơm tròn
    Đường xa ăn chẳng biết ngon

    Tiếng anh hát theo em vào bếp
    Lửa bừng lên thoáng mặt anh cười
    Trong tiếng rơm khô nghe vẳng một lời

    Nghèo đói phải xa quê
    Nuôi tóc đợi anh về

    Tiếng hát theo em đi vớt bèo
    Em vớt được mấy chùm sao sáng
    Vớt đôi con mắt nhìn theo

    Tiếng hát theo em đêm về xay lúa
    Cối xoay tròn biết thuở nào xong
    Tai cối đuổi nhau mãi mãi
    Biết bao giờ nên vợ nên chồng?

    *

    THEO ĐUỔI

    Em ơi thử đếm mấy giêng hai
    Đêm hội Lim về
    đê quai rảo bước
    Đuổi tà lụa nhạt
    Ánh trăng đầm thấm đường sương

    Ấy bởi thương em
    vườn khô bỏ ngỏ
    Gió vào ra bưởi trụi hồng thui
    Ấy bởi thương em
    mái nhà um cỏ
    Chim vào ra vách đứng cột ngồi

    Em về đồng chiêm đất rạn chân chim
    Em đi mưa ngâu nước ngập đồi chè
    Hồ nghe đêm hội ới a
    Lại xót mắt em mi trường khép bóng
    Lòng tay êm mát rừng tơ xa
    Lại xót tay anh đêm trường ru võng
    Rừng chân mây chưa động sấm quê nhà

    Chân em dài đi không biết mỏi
    Má em hồng lại nổi
    đồng mùa nước lụt mênh mông
    Lưng thon thon cắm sào em đợi
    Đào giếng sâu rồi
    Đừng lấp vội đầu xanh

    Lý lý ơi khát khô cả giọng
    Tình tình ơi chớ động mành thưa

    Chìa vôi quệt gió hững hờ
    Bờ ao sáo tắm bao giờ…
    …hở em.

    *

    BÊN KIA SÔNG ĐUỐNG

    Em ơi buồn làm chi
    Anh đưa em về sông Đuống
    Ngày xưa cát trắng phẳng lì
    Sông Đuống trôi đi
    Một dòng lấp lánh
    Nằm nghiêng nghiêng trong kháng chiến trường kì
    Xanh xanh bãi mía bờ dâu
    Ngô khoai biêng biếc
    Đứng bên này sông sao nhớ tiếc
    Sao xót xa như rụng bàn tay

    Bên kia sông Đuống
    Quê hương ta lúa nếp thơm nồng
    Tranh Đông Hồ gà lợn nét tươi trong
    Màu dân tộc sáng bừng trên giấy điệp
    Quê hương ta từ ngày khủng khiếp
    Giặc kéo lên ngùn ngụt lửa hung tàn
    Ruộng ta khô
    Nhà ta cháy
    Chó ngộ một đàn
    Lưỡi dài lê sắc máu
    Kiệt cùng ngõ thẳm bờ hoang
    Mẹ con đàn lợn âm dương
    Chia lìa đôi ngả
    Đám cưới chuột đang tưng bừng rộn rã
    Bây giờ tan tác về đâu?

    Ai về bên kia sông Đuống
    Cho ta gửi tấm the đen
    Mấy trăm năm thấp thoáng mộng bình yên
    Những hội hè đình đám
    Trên núi Thiên Thai
    Trong chùa Bút Tháp
    Giữa huyện Lang Tài
    Gửi về may áo cho ai
    Chuông chùa văng vẳng nay người ở đâu
    Những nàng môi cắn chỉ quết trầu
    Những cụ già phơ phơ tóc trắng
    Những em sột soạt quần nâu
    Bây giờ đi đâu? Về đâu?

    Ai về bên kia sông Đuống
    Có nhớ từng khuôn mặt búp sen
    Những cô hàng xén răng đen
    Cười như mùa thu tỏa nắng
    Chợ Hồ, chợ Sủi người đua chen
    Bãi Tràm Chỉ người giăng tơ nghẽn lối
    Những nàng dệt sợi
    Đi bán lụa mầu
    Những người thợ nhuộm
    Đồng Tỉnh, Huê Cầu
    Bây giờ đi đâu? Về đâu?

    Bên kia sông Đuống
    Mẹ già nua còm cõi gánh hàng rong
    Dăm miếng cau khô
    Mấy lọ phẩm hồng
    Vài thếp giấy đầm hoen sương sớm
    Chợt lũ quỷ mắt xanh trừng trợn
    Khua giầy đinh đạp gãy quán gầy teo
    Xì xồ cướp bóc
    Tan phiên chợ nghèo
    Lá đa lác đác trước lều
    Vài ba vết máu loang chiều mùa đông

    Chưa bán được một đồng
    Mẹ già lại quẩy gánh hàng rong
    Bước cao thấp trên bờ tre hun hút
    Có con cò trắng bay vùn vụt
    Lướt ngang dòng sông Đuống về đâu?
    Mẹ ta lòng đói dạ sầu
    Đường trơn mưa lạnh mái đầu bạc phơ

    Bên kia sông Đuống
    Ta có đàn con thơ
    Ngày tranh nhau một bát cháo ngô
    Đêm líu ríu chui gầm giường tránh đạn
    Lấy mẹt quây tròn
    Tưởng làm tổ ấm
    Trong giấc thơ ngây tiếng súng dồn tựa sấm
    Ú ớ cơn mê
    Thon thót giật mình
    Bóng giặc dày vò những nét môi xinh
    Đã có đất này chép tội
    Chúng ta không biết nguôi hờn

    Đêm buông xuống bên dòng sông Đuống
    – Con là ai? Con ở đâu về?
    Hé một cánh liếp
    – Con vào đây bốn phía tường che
    Lửa đèn leo lét soi tình mẹ
    Khuôn mặt bừng lên như dựng trăng
    Ngậm ngùi tóc trắng đang thầm kể
    Những chuyện muôn đời không nói năng

    Đêm đi sâu quá lòng sông Đuống
    Bộ đội bên sông đã trở về
    Con bắt đầu xuất kích
    Trại giặc bắt đầu run trong sương
    Dao lóe giữa chợ
    Gậy lùa cuối thôn
    Lúa chín vàng hoe giặc mất hồn
    Ăn không ngon
    Ngủ không yên
    Đứng không vững
    Chúng mày phát điên
    Quay cuồng như xéo trên đống lửa
    Mà cánh đồng ta còn chan chứa
    Bao nhiêu nắng đẹp mùa xuân
    Gió đưa tiếng hát về gần
    Thợ cấy đánh giặc dân quân cày bừa
    Tiếng bà ru cháu buổi trưa
    Chang chang nắng hạ võng đưa rầu rầu
    “À ơi… cha con chết trận từ lâu
    Con càng khôn lớn càng sâu mối thù”
    Tiếng em cắt cỏ hôm xưa
    Hiu hiu gió rét mịt mù mưa bay
    “Thân ta hoen ố vì mày
    Hờn ta cùng với đất này dài lâu…”
    Em ơi! Đừng hát nữa! Lòng anh đau
    Mẹ ơi! Đừng khóc nữa! Dạ con sầu
    Cánh đồng im phăng phắc
    Để con đi giết giặc
    Lấy máu nó rửa thù này
    Lấy súng nó cầm chắc tay
    Mỗi đêm một lần mở hội
    Trong lòng con chim múa hoa cười

    Vì nắng sắp lên rồi
    Chân trời đã tỏ
    Sông Đuống cuồn cuộn trôi
    Để nó cuốn phăng ra bể
    Bao nhiêu đồn giặc tơi bời
    Bao nhiêu nước mắt
    Bao nhiêu mồ hôi
    Bao nhiêu bóng tối
    Bao nhiêu nỗi đời

    Bao giờ về bên kia sông Đuống
    Anh lại tìm em
    Em mặc yếm thắm
    Em thắt lụa hồng
    Em đi trẩy hội non sông
    Cười mê ánh sáng muôn lòng xuân xanh.